Rastî-Irak dinarı, Merkez Bankası Başkanı’nın değişmesi, Hürmüz Boğazı’nın kapanmasıyla petrol ihracatında yaşanan tıkanıklık ve ABD yaptırımlarının kıskacında son iki buçuk yılın en sert değer kaybını yaşayarak 100 dolar karşısında 160 bin dinar seviyesini gördü.
Pazartesi sabah saatlerinde serbest piyasada 100 doların 160 bin Irak dinarına (IQD) fırlamasıyla, para birimi Kasım 2023’ten bu yana en düşük seviyeye geriledi. Öğleden sonra kur hafif bir toparlanmayla 157 bin dinar seviyesine çekilse de Irak Merkez Bankası’nın belirlediği 1320’lik resmi kur ile piyasa arasındaki makas uçuruma döndü.
Uzmanlar, bu ani çöküşün arkasında hem iç yapısal değişikliklerin hem de bölgesel savaşın yarattığı lojistik ve ekonomik ambargoların yattığına dikkat çekiyor.
Alak’ın Görevden Alınması Piyasayı Sarstı
Bankacılık uzmanı Dr. Mustafa Hasan, dinardaki sert düşüşün en büyük tetikleyicilerinden birinin Irak Merkez Bankası Başkanı Ali el-Alak’ın görevden alınarak yerine Nizar Nasır’ın getirilmesi olduğunu belirtti.
Rûdaw’ın aktardığı bilgilere göre Dr. Hasan, "Ali el-Alak, ABD tarafından güçlü bir şekilde desteklenen ve piyasalara güven veren popüler bir figürdü. Onun görevden alınması, dinarın bu denli büyük bir değer kaybı yaşamasının ana nedenidir" ifadelerini kullandı.
Hürmüz Kapandı, Petrol Ucuzladı
Dinarı vuran bir diğer büyük darbe ise dış ticarette yaşanıyor. Bölgesel savaş nedeniyle Hürmüz Boğazı'nın kapanması, Irak petrolünün çıkış yollarını tıkadı. Savaş öncesi döneme göre petrol ihracatı yüzde 80 oranında azaldı.
Irak’ın büyük miktarlardaki petrolü depolayacak yeterli kapasiteye sahip olmadığını vurgulayan Hasan, hükümetin elindeki arzı hızla çıkarabilmek için petrolü varil başına 50 dolardan, yani ciddi bir indirimle satmak zorunda kaldığını açıkladı.
Bağdat yönetimi, Hürmüz’deki tıkanıklığı aşabilmek için Kürdistan Bölgesi üzerinden Türkiye’nin Ceyhan limanına uzanan boru hattını yeniden canlandırmanın ve Suriye üzerinden batı rotalarını kullanmanın yollarını arıyor.
Washington’dan Çift Yönlü Yaptırım Kıskacı
Döviz krizinin arkasındaki bir diğer önemli faktör ise ABD’nin nisan ayı sonunda Irak’a uyguladığı iki büyük ekonomik yaptırım. Washington, petrol gelirleriyle bağlantılı nakit dolar sevkiyatını durdururken, Irak’a ve Irak’tan yapılan dolar transferlerini de askıya aldı.
Bu tedbirler, Irak Merkez Bankası'nın geçtiğimiz ekim ayında kara para aklama ve döviz kaçakçılığını önlemek amacıyla iş insanlarına getirdiği katı fatura zorunluluklarının ardından geldi. ABD Hazine Bakanlığı, daha önce İran Devrim Muhafızları Ordusu ve bağlantılı gruplara para aktardığı gerekçesiyle üç Iraklı banka yöneticisine yaptırım uygulamıştı.
Dr. Mustafa Hasan, ABD'nin Irak'a dolar akışını kolaylaştırma niyetinde olmadığını belirterek, "Washington, Başbakan Ali el-Zaidi hükümetinin dolar akışını yeniden normalleştirebilmesi için önüne bir dizi şart koydu" dedi.
Gözler Zaidi-Trump Zirvesinde
Piyasalardaki bu gergin bekleyişin temmuz ayı ortasına kadar sürmesi bekleniyor. Irak Hükümet Sözcüsü Haydar el-Abudi’nin yaptığı açıklamaya göre, Başbakan Ali el-Zaidi, ABD Başkanı Donald Trump’ın kişisel daveti üzerine temmuz ortasında Washington’a resmi bir ziyaret gerçekleştirecek.
Ziyaretin amacının "üretken bir ekonomik ortaklık" kurmak ve ilişkileri genişletmek olduğu belirtilirken, uzmanlar dinarın geleceğinin ve yaptırımların esnetilmesinin bu kritik zirvede varılacak anlaşmalara bağlı olduğunu vurguluyor.
Dinardaki bu erime, başta gıda, ilaç ve tüketim malları olmak üzere ithal ürünlerin maliyetini doğrudan artırırken, halihazırda yüksek yaşam maliyetleriyle mücadele eden Iraklı ailelerin omuzundaki yükü daha da ağırlaştırıyor.
