Türkiye gazetesi, LGBTİ+'ların yaşam haklarına kısıtlama getirecek düzenlemelerin yeniden gündeme alındığını yazdı. Üzerinde çalışılan taslağa göre, cinsiyet geçiş operasyonları zorlaştırılırken, "doğuştan gelen biyolojik cinsiyete ve genel ahlaka aykırı tutum ve davranışta bulunan ya da bulunmayı alenen teşvik eden, öven veya özendiren kişi" 3 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılacak. Söz konusu düzenlemeler Ekim 2025'te TBMM gündeme gelen 11. Yargı Paketi'nde yer almış ancak ilgili maddeler tepkiler üzerine geri çekilmişti. Maddeler LGBTİ+'ların yaşam hakkı ve ifade özgürlüğü açısından endişe yarattı.
Taslakta yer alan değişiklikler
Adalet Bakanlığı’nın hazırladığı taslağın gerekçesinde, "aile kurumunun korunması, toplumun genel ahlak ve değerlerine yapılan saldırıların önlenmesi, tek tipleştirme ve cinsiyetsizleştirme akımlarıyla daha etkin mücadele edilmesinin amaçlandığı" ifadelerine yer verildi.
Cinsiyet geçiş operasyonlarını zorlaştırmayı amaçlayan taslağa göre, "cinsiyetini değiştirmek isteyen kimse, şahsen başvuruda bulunarak mahkemece cinsiyet değişikliğine izin verilmesini" isteyecek. Ancak, iznin verilebilmesi için, istem sahibinin 25 yaşını doldurmuş bulunması ve evli olmaması gerekecek. Mevcut kanunda yaş sınırı 18 olarak belirlenmişti.
Ayrıca ameliyat olmak isteyen kişilerin, üreme yeteneğinden sürekli biçimde yoksun bulunduğunu ve cinsiyet değişikliğinin ruh sağlığı açısından zorunluluğunu Sağlık Bakanlığı tarafından belirlenen tam teşekküllü bir eğitim ve araştırma hastanesinin en az üçer ay aralıklarla yapacağı dört değerlendirme sonucunda vereceği resmî sağlık kurulu raporuyla belgelemesi zorunlu olacak. İzin alınmadan cinsiyet değişikliğine yönelik hiçbir tıbbi müdahale yapılamayacak.
TCK değişiklikleri
Taslakta, Türk Ceza Kanunu’na (TCK) kurallara aykırı cinsiyet değişikliğine yönelik verilecek cezalar konusunda ekleme yapılıyor.
Buna göre, kanunla belirlenen şartlara aykırı olarak kişinin cinsiyet geçişine yönelik herhangi bir tıbbi müdahalede bulunan kişilere üç yıldan yedi yıla kadar hapis ve bin günden on bin güne kadar adlî para cezası verilecek.
Cinsiyet geçiş ameliyatı çocuğa karşı ve yetkili olmayan bir kişi tarafından yapılmışsa söz konusu cezalar bir kat artırılacak.
Kanunda belirtilen kurallara aykırı olarak cinsiyet geçişine yönelik herhangi bir tıbbi müdahale yaptıran kişiye ise bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilecek. Teklif ile yurt dışında gerçekleştirilecek operasyonların da önüne geçilmesi amaçlanıyor.
Taslakta "Doğuştan gelen biyolojik cinsiyete ve genel ahlaka aykırı tutum ve davranışta bulunan ya da bulunmayı alenen teşvik eden, öven veya özendiren kişi" bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılacak. Aynı cinsiyetteki kişilerin nişan veya evlenme töreni yapmaları hâlinde bu kişilere, bir yıl altı aydan, dört yıla kadar hapis cezası verilecek.
"Yalnızca LGBTİ+ toplumunu değil, gazetecileri ve sivil toplumu da hedef alıyor"
İnsan Hakları İzleme Örgütü, 11. Yargı Paketi döneminde gündeme gelen düzenlemenin yalnızca LGBTİ+ toplulukları hedef almakla sınırlı kalmayacağı çok daha geniş kesimleri etkileyeceği uyarısında bulunmuştu. Açıklamada "Değişiklik, LGBT kişiler ve topluluklarını destekleyen ve bu alanda hak savunuculuğu yapan sivil toplum kuruluşları ile cinsel yönelim ve cinsiyet kimliği konularında haber yapan medya kuruluşları ve gazeteciler hakkında da cezai takibat başlatılmasının önünü açabilir" ifadelerine yer verilmişti.
Türk Tabipleri Birliği yaptığı bir açıklamada, LGBT kişilerin gerekli sağlık hizmetlerine erişiminin hiçbir koşulda suç haline getirilmemesi gerektiğini vurgulayarak söz konusu taslağın insan haklarını ihlal ettiğini belirtmişti.
AİHM kararı: Yasaklar 'ahlak ve aile' ile meşrulaştırılamaz
Türkiye, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS), Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme ile Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme başta olmak üzere çok sayıda uluslararası sözleşmeye taraf. Bu sözleşmeler, temel haklara ilişkin standartlara uyum yükümlülüğü getiriyor. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin kararları da Türkiye açısından bağlayıcı nitelik taşıyor.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Bayev ve Diğerleri/Rusya kararında, cinsel yönelim ve cinsiyet kimliğine ilişkin bilgi ve ifadeleri sınırlayan yasal düzenlemelerin AİHS ile bağdaşmadığını hükme bağlamıştı.
Kararda, cinsel çoğunluğun önyargılarını yansıtan politika ve düzenlemelerin kabul edilemeyeceği belirtilirken, bu tür yasaların bireylerin kimliği ve varoluşuyla doğrudan bağlantılı olduğu ve ifade özgürlüğünün özüne müdahale ettiği ifade edildi. Mahkeme ayrıca, bu tür sınırlamaların “ahlakın”, “ailenin” ya da “çocukların korunması” gerekçeleriyle meşrulaştırılamayacağını kaydetti. Uluslararası hukukta korunan ifade özgürlüğü hakkının, cinsel yönelim ve cinsiyet kimliği konularına ilişkin bilgi ve fikirleri arama ve alma hakkını da kapsadığı hatırlatıldı.
Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme ise herkesin mümkün olan en yüksek fiziksel ve ruhsal sağlık standardına erişme hakkını güvence altına alıyor. Sözleşme, devletlere sağlık hizmetlerine erişimde cinsel yönelim ve cinsiyet kimliği temelinde ayrımcılık yapılmamasını sağlama yükümlülüğü yüklüyor.
Rusya'daki 'propaganda yasağı'na benzer
Rusya'da 2013 yılında, resmî adı "Çocukların Geleneksel Aile Değerlerinin Reddini Savunan Bilgilerden Korunması" olan bir yasa, heteronormatif olmayan davranış ve ilişkilerin kamuya açık bir şekilde temsil edilmesini yasaklamıştı. Temmuz 2022'de Rus milletvekilleri, ülkenin mevcut "eşcinsel propaganda yasası”nın sadece "çocukları korumaya" odaklanmak yerine her yaştan insanı kapsayacak şekilde genişletilmesini önerdi. Önerilen değişiklikler Kasım 2022'de Vladimir Putin tarafından imzalandı.
2017'de, araştırmacılar "eşcinsel karşıtı propaganda" yasasının yürürlüğe girmesinden bu yana LGBTİ+ topluluğuna karşı işlenen suçların iki katına çıktığını tespit etti. Reuters'in haberine göre yasa, ülke genelinde şiddet içeren saldırılarda keskin bir artışa neden oldu.
Kaynak: Gazete Oksijen
